لە پەرەسەندنەوە بۆ پەرەسەندن: زمانێکی نوێ بۆ بنیاتنانی نەتەوە

بۆ زیاتر لە سەدەیەک، نەتەوەی کورد لە بنەڕەتدا بە زمانی بەرخۆدان پێناسە کراوە. ئه مه هه ڵبژاردنێك نه بوو، به ڵكو واقیعێكی سه قامگیر بوو. ڕژێمە دواکەوتووەکان نکوڵییان لە بوونی کورد، زمان و دەزگای سیاسی کرد. مانەوە لە ژیاندا بوو بە پرۆژەی سەرەکی. لە ڕاپەڕینە سەرەتاییەکانی سەدەی بیست و یەکەوە بۆ خەباتە سیاسییەکانی سەدەی بیست و یەک، گێڕانەوەی کورد لە دەوری خۆی بنیاتنراوە بۆ بەرگریکردن لەو شتانەی کە ئەوانی تر هەوڵیان بۆ سڕینەوەیان داوە.

ئەم بەرخۆدانە لە ڕووی ئەخلاقییەوە بەهێز بوو. یادەوەریی دەپارێزێت. هاوسۆزی دروستكردووە. بوێرییه كی زۆر گه وره ی به ده ستهێناوه. بەڵام وەک هەر زمانێکی دیکە، سنوورەکانی خۆی هەیە و ئێستا ئەو سنوورانە دیارن.

سنووردارکردنی زمانی بەرخۆدان

نەتەوەیەک کە تەنیا بەو شتەوە پێناسە دەکرێت کە بەرهەڵستی دەکات، خۆی بە مانای نەرێنی پێناسە دەکات — دژ بە دوژمن، هەڕەشە و چەوساندنەوە. ئەمە لە ڕووی دەروونییەوە پارێزەرە لە ماوەی مانەوەدا، بەڵام دەبێتە کۆتوبەند لە ماوەی بنیاتنانەوەدا. کۆمه ڵگایه ک ناتوانێ ته نیا به گوتنی ئه وه ی که نییه بنیات بنێ. له هه ندێ حاڵه تدا ده توانێت بڵێت چی ڕووده دات.

بەرگری جەستەی مرۆڤ دەپارێزێت. گەشەپێدانی ئەم دەزگایە داهاتویەکی باشی دەبێت. هەردووکیان لە ناکۆکیدان، بەڵام دووەمیان ناتوانێت لە زمانی یەکەمدا گەشە بکات.

ئه مڕۆ نه ته وه یه كگرتووه كان به ته نیا ده توانێت ئه و مه سه له یه چاره سه ر بكات. ئه و نه ته وانه ی که ده توانن وەسفی بکه ن. وەبەرهێنەرە جیهانییەکان، هاوبەشەکان، تۆڕەکانی زانیاری و دامەزراوەکان بە شێوەیەکی زیاتر کۆمەڵگاکان هەڵدەسەنگێنن لەسەر ئەوەی کە دەتوانن بنیات بنێن، بەرهەم بهێنن و پێشکەشی بکەن — نەک هەر بەو شتەی کە پێیان کراوە.

پەرەسەندن وەک زمانێکی نوێ

لە سەدەی بیست و یەکدا، پەرەسەندن بووەتە ڕێزمانێکی جیھانی کە لە ڕێگەیەوە نەتەوەکان خۆیان دەردەبڕن. زمانی بانکی جیھانی، ڕێکەوتنە بازرگانییەکان، ڕێکەوتنە کەش و ھەوا، ھاوبەشی تەکنۆلۆژیا، وەبەرھێنانی ئاوارەکان، یەکخستنەوەی ھەرێمەکانە. کۆمەڵگایەک کە نەتوانێت بەم زمانە قسە بکات، لەڕووی پێکهاتەییەوە لەو گفتوگۆیانە دوورە کە داهاتووی خۆی دیاری دەکات.

بۆ کوردستان، ئەمە بە واتای گواستنەوەیەکی مەبەستدارە، نەک بەجێهێشتنی حەقیقەتی ئەخلاقی گێڕانەوەی بەرخۆدان، بەڵکو گواستنەوەی بۆ شوێنی خۆی: وەک یەک پەرەگراف لە چیرۆکێکی درێژتر، نەک تەواوی چیرۆکەکە.

لە ناسنامەوە بۆ ڕۆڵ

بزوتنەوەی گۆڕان لە بزوتنەوەی گۆڕانیشەوە بۆ بزوتنەوەی گۆڕان. پرسی ناسنامە: ئێمە کێین ؟ سەردێری پرسیار: حوکمی کڕین و فرۆشتن ؟

ناسنامە پێویستە، بەڵام بەس نییە. نەتەوەیەک دەتوانێت ناسنامەیەکی کۆن و قووڵ و کۆنی هەبێت و هێشتا لە سیستەمی جیهانیدا پەراوێز بخرێت ئەگەر ڕۆڵێکی دیاریکراوی نەبێت. بەپێچەوانەوە، وڵاتە بچووکەکان کە بانگەشەی مێژوویی لاوازتریان هەیە، بوونەتە کاریگەریی لەسەر ئاستی جیھان لەڕێی داڕشتنی ڕۆڵی کرداری ڕوون و ئاشکراوە — سەنگافورە لە دارایی و لۆجیستیک، ئیرلەندا لە سەرمایە و کەلتور، ئیستۆنیا لە حوکمڕانی دیجیتاڵ، ئیمارات لە پەیوەندییە ناوچەییەکاندا.

بۆ کوردستان، پرسیارەکە چیتر تەنیا ئەوە نییە "ئێمە کێین و بۆچی پێویستە بوونمان هەبێت ؟." دەشڵێت، "ئێمە چیمان پێشکەشی هەرێم کردووە و چیمان پێشکەشی جیهان کردووە ؟."

وەرچەرخانێکی نەوەی نوێ

ئەم بزووتنەوەیە، ئەگەر ناو بنێین یان نا، نەوەیەکی نوێ بەڕێوەی دەبات. گەنجانی کورد — لە ناوخۆ و لە سەرانسەری ئاوارەکاندا — لە دوای خراپترین قۆناغەکانی سەدەی بیستەم لەدایکبوون. ئەوان یادەوەرییەکە بە میرات وەردەگرن، نەک تراژیدیاکە بە هەمان شێوەی ڕاستەوخۆ. ئەوان بە مۆبایلە زیرەکەکان، پەروەردەی جیھانی، ھاوڕێیەتیی فرەنەتەوەیی، و بەرکەوتن بە گوتاری پەرەپێدان گەورەبوون. بۆ ئەوان، زمانی بەرگریی خاوێن ھەست بە کەمی دەکات — نەک لەبەر ئەوەی ھەڵە بوو، بەڵکو لەبەر ئەوەی لەگەڵ ئەو جیھانەدا ناگونجێت کە ئەوان تێیدا دەژین.

ئه گه ر دامه زراوه كان زمانێكی نوێیان پێنه به خشیبن، خۆیان ده نووسنه وه، زۆرجار به پارچه، زۆرجار له ده ره وه ی ژیانی سیاسی رێكخراو. ئەرکی سەرکردایەتی لەم نەوەیەدا ناسین و پشتگیریکردنی ئەو زمانە نوێیە، نەک داواکردنی ئەوەی کە بەتەمەنترین کەس قسە بکات.

پەرەپێدان دەستبەرداری نابێت

گرنگە ڕاشکاوانە بڵێین: ڕۆیشتن لە بەرخۆدانەوە بۆ پێشکەوتن، دەستبەرداری پرسی کورد نابێت. دواترین هۆكاری ئه م حاڵه ته بنیاتنانی نەخۆشخانەکان، زانکۆکان، کۆمپانیاکان، تۆڕەکان، گێڕانەوە، و توانای دامەزراوەیی بنیاتنانی نەتەوەییە. ئەمە ئەو شتەیە کە هەر نەتەوەیەکی سەرکەوتوو لە کۆتاییدا دوای تێکۆشانەکانی خۆی ئەنجامی داوە.

گەلی کورد بە زیندوویی مایەوە. ئەوەی گرنگە ئەوەیە کە لە سەدەی بیست و یەکدا چی ڕوودەدات.

ئێستا کاتی ئەوەیە دەست بکەین بە قسەکردن بە زمانی نوێ، نەک لەبەر ئەوەی زمانە کۆنەکە ھەڵە بوو، بەڵکو لەبەر ئەوەی بەشی دواتری چیرۆکەکە پێویستی بە وشەی جیاواز ھەیە.

"کوردستان: ئەکتەری نوێ لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست" ی حەیدەر کەمالیفار — پەیمانگای گەشەپێدان و ئایندەی کوردستان www.kurdistوfi.com